TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH ĐỐI VỚI GIẢNG VIÊN VÀ CÔNG CUỘC “GIỮ NGƯỜI” TRONG KỶ NGHUYÊN CHUYỂN ĐỔI SỐ VÀ TRÍ TUỆ NHÂN TẠO PHÁT TRIỂN MẠNH MẼ
Chi bộ Cơ sở
I. MỞ ĐẦU
Trong tiến trình phát triển của cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm đặc biệt đối với lĩnh vực giáo dục và đội ngũ nhà giáo. Người khẳng định: “Không có thầy giáo thì không có giáo dục. Không có giáo dục thì không có cán bộ. Không có cán bộ thì không nói gì đến kinh tế – văn hóa”. Với Người, nghề dạy học là nghề “rất vẻ vang”, nhà giáo là những người “trồng người”, có vai trò quyết định đối với sự hưng thịnh của quốc gia.
Trong bối cảnh hiện nay, khi cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, chuyển đổi số và công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển sâu rộng, ngành giáo dục đại học đứng trước những yêu cầu và thách thức mới. Vai trò của giảng viên không những không giảm đi mà còn đòi hỏi năng lực cao hơn, phức tạp hơn: thích ứng công nghệ, thay đổi phương pháp, cập nhật tri thức, sáng tạo mô hình giảng dạy, đồng thời giữ vững phẩm chất và đạo đức nghề nghiệp.
Song song đó, bài toán “giữ người” – giữ chân và phát triển đội ngũ giảng viên chất lượng cao – đã trở thành vấn đề chiến lược mà các trường đại học phải đối diện. Nhiều nguyên nhân như cạnh tranh nhân lực, áp lực thu nhập, hội nhập quốc tế, điều kiện làm việc,… làm cho việc duy trì nguồn nhân lực giảng dạy tài năng trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.
Từ tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà giáo và giáo dục, việc phân tích sâu sắc giá trị, vận dụng trong bối cảnh hiện đại là cơ sở quan trọng để xây dựng chiến lược phát triển đội ngũ giảng viên bền vững.
Bài viết sau đây trình bày một cách có hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà giáo, phân tích công cuộc “giữ người” trong thời đại chuyển đổi số và AI, rút ra bài học kinh nghiệm phù hợp với thực tiễn các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam.
II. TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHÀ GIÁO
1. Nghề dạy học – “nghề rất vẻ vang”
Hồ Chí Minh luôn đặt nghề dạy học trong vị trí quan trọng bậc nhất đối với sự phát triển của đất nước. Người khẳng định: “Nhiệm vụ của thầy giáo rất quan trọng và rất vẻ vang, vì thầy giáo tốt thì ảnh hưởng tốt đến học sinh,…”.
Tư tưởng này xuất phát từ quan điểm “lấy con người làm trung tâm” của Hồ Chí Minh. Người cho rằng xây dựng đất nước phải bắt đầu từ việc xây dựng con người; còn xây dựng con người bắt đầu từ giáo dục. Do đó, nhà giáo chính là lực lượng tiên phong trong sự nghiệp “trồng người”.
2. Đức và tài – hai phẩm chất cốt lõi
Theo Hồ Chí Minh, một nhà giáo chân chính phải hội đủ hai yếu tố: đức và tài.
Đức: đạo đức trong sáng, tấm lòng yêu nghề – yêu người, tinh thần trách nhiệm, lòng nhân ái.
Tài: tri thức chuyên môn vững vàng, kỹ năng nghề nghiệp, năng lực sư phạm, hiểu biết về xã hội.
Người nhấn mạnh: “Có tài mà không có đức là người vô dụng, có đức mà không có tài làm việc gì cũng khó.” Do đó, mọi chiến lược phát triển đội ngũ giảng viên đều phải đặt hai tiêu chí này làm tiêu chuẩn đánh giá trung tâm.
3. Nhà giáo là tấm gương, là người truyền lửa
Hồ Chí Minh nhiều lần nhấn mạnh tính nêu gương trong nghề dạy học: “Một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn.”
Tấm gương của giảng viên được thể hiện ngắn gọn qua: Phong cách làm việc khoa học; Phẩm chất đạo đức; Lối sống giản dị, khiêm tốn; Tinh thần trách nhiệm với người học; Đam mê nghiên cứu và học tập suốt đời.
Trong bối cảnh hiện nay, khi sinh viên có thể tiếp cận thông tin rất dễ dàng nhờ AI, Internet và các nền tảng số, vai trò “người truyền lửa” của giảng viên càng trở nên quan trọng.
4. Xây dựng đội ngũ nhà giáo mạnh – nhiệm vụ chiến lược của cách mạng
Hồ Chí Minh sớm nhận ra tầm quan trọng chiến lược của việc xây dựng đội ngũ nhà giáo. Người yêu cầu: Phải trọng dụng người tài; Phải bồi dưỡng, nâng cao trình độ đội ngũ; Phải cải thiện điều kiện làm việc; Phải chăm lo đời sống vật chất và tinh thần của nhà giáo; Phải tạo môi trường công bằng, dân chủ, khuyến khích sáng tạo.
Những yêu cầu này đến nay vẫn giữ nguyên giá trị, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh nguồn nhân lực chất lượng cao.
III. THỜI ĐẠI CHUYỂN ĐỔI SỐ VÀ AI: CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC ĐỐI VỚI GIẢNG VIÊN
1. Cơ hội
Công nghệ số và AI mang đến nhiều cơ hội cho giảng viên như sau: Tiếp cận kho tri thức toàn cầu; Tự động hóa nhiều tác vụ hành chính; Tăng hiệu quả giảng dạy thông qua dữ liệu học tập; Phát triển mô hình học tập cá thể hóa; Tăng khả năng hợp tác quốc tế về nghiên cứu khoa học; Mở rộng phương thức dạy học.
2. Thách thức
Tuy nhiên, thách thức cũng rất lớn như: Áp lực cập nhật công nghệ liên tục; Nguy cơ thay thế một phần vai trò giảng dạy bằng AI; Khối lượng công việc đánh giá – quản lý – tương tác số tăng lên; Sinh viên thay đổi cách học, đòi hỏi cao hơn về trải nghiệm; Cạnh tranh chất lượng giảng viên giữa các cơ sở đào tạo; Nhu cầu phải công bố quốc tế, nghiên cứu liên ngành, tác động thực tiễn.
Trong bối cảnh này, tư tưởng Hồ Chí Minh về phẩm chất – năng lực của nhà giáo trở nên kim chỉ nam để giảng viên giữ vững bản lĩnh và thích ứng.
IV. CÔNG CUỘC “GIỮ NGƯỜI”: TỪ TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH ĐẾN THỰC TIỄN HIỆN NAY
1. “Giữ người” là yếu tố sống còn của trường đại học
Chất lượng đội ngũ giảng viên quyết định đến: chất lượng đào tạo, uy tín học thuật, khả năng nghiên cứu, hợp tác quốc tế và năng lực cạnh tranh của trường.
Trong bối cảnh hiện nay, “giữ người” bao gồm: Giữ chân giảng viên giỏi; Bồi dưỡng và phát triển nguồn lực; Tạo động lực cống hiến; Xây dựng văn hóa học thuật; Tạo cơ chế khuyến khích sáng tạo; Đảm bảo thu nhập và môi trường làm việc lành mạnh.
2. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào chiến lược giữ người
a. Trọng dụng nhân tài
Hồ Chí Minh luôn đề cao việc dùng đúng người, đúng sở trường. Trong bối cảnh mới, trường đại học phải: Tạo cơ chế đãi ngộ công bằng; Không để “chảy máu chất xám” sang khu vực tư nhân; Bố trí công việc phù hợp năng lực.
b. Bồi dưỡng toàn diện “đức – tài”
Cần có chính sách: Đào tạo bồi dưỡng kỹ năng số; Tập huấn AI trong giảng dạy; Phát triển năng lực nghiên cứu; Khuyến khích học tập suốt đời; Rèn luyện đạo đức, văn hóa nghề nghiệp.
c. Xây dựng môi trường học thuật dân chủ và nhân văn
Hồ Chí Minh đề cao tinh thần tôn trọng, lắng nghe, đoàn kết. Môi trường tốt sẽ giữ chân giảng viên: Ít mâu thuẫn nội bộ; Tôn trọng học thuật; Khuyến khích sáng tạo; Minh bạch – công bằng.
d. Cải thiện đời sống vật chất và tinh thần
Tư tưởng của Người: chăm lo đời sống cán bộ để họ “toàn tâm toàn ý” cống hiến.
Ngày nay, việc giữ người cần: Thu nhập tương xứng; Chính sách phúc lợi; Giảm áp lực hành chính; Hỗ trợ nghiên cứu, công bố; Xây dựng không gian làm việc hiện đại.
e. Tôn vinh và lan tỏa giá trị nghề nghiệp
Hồ Chí Minh thường xuyên thăm hỏi, động viên nhà giáo.
Ngày nay cần: Tôn vinh giảng viên tiêu biểu; Ghi nhận đóng góp nghiên cứu; Tạo niềm tự hào nghề nghiệp.
V. BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC HIỆN NAY
1. Xây dựng chiến lược phát triển đội ngũ gắn với chuyển đổi số và AI
Không chỉ đào tạo kiến thức chuyên môn, mà phải phát triển năng lực công nghệ: Năng lực ứng dụng AI; Sử dụng nền tảng học tập số; Nghiên cứu liên ngành.
2. Nâng cao thu nhập và phúc lợi
Muốn giữ người phải: Trả lương theo năng lực; Tạo cơ chế thưởng nghiên cứu; Hỗ trợ tham dự hội nghị quốc tế; Giảm gánh nặng thủ tục hành chính.
3. Xây dựng văn hóa học thuật lành mạnh
Minh bạch trong đánh giá; Khuyến khích sáng tạo; Tôn trọng ý kiến chuyên môn; Tăng cường giao lưu học thuật.
4. Đổi mới đào tạo và bồi dưỡng giảng viên
Mô hình mentoring; Hỗ trợ sau tiến sĩ; Chương trình trao đổi quốc tế; Đào tạo lại về AI và công nghệ số.
5. Tăng cường công tác tư tưởng – tạo niềm tin và lý tưởng nghề nghiệp
Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh để: Tạo động lực cống hiến; Xây dựng tinh thần phụng sự; Tăng cường giá trị đạo đức nghề dạy học
VI. KẾT LUẬN
Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà giáo là kim chỉ nam cho sự nghiệp giáo dục. Trong bối cảnh mới, với sự bùng nổ của chuyển đổi số và AI, giảng viên vẫn giữ vai trò trung tâm trong quá trình đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Việc “giữ người” không chỉ là yêu cầu cấp bách mà còn là chiến lược mang tính sống còn đối với mỗi cơ sở giáo dục đại học.
Vận dụng tư tưởng của Người vào thực tiễn sẽ giúp các trường đại học xây dựng đội ngũ giảng viên vừa có đức – có tài, vừa có năng lực công nghệ, vừa có bản lĩnh và lý tưởng nghề nghiệp, góp phần phát triển nền giáo dục Việt Nam hiện đại, nhân văn, hội nhập.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Hồ Chí Minh Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia.
2. Ban Tuyên giáo Trung ương (2021), Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và đào tạo.
3. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Chiến lược phát triển giáo dục 2021–2030.
4. Nguyễn Đức Chính (2020), Giáo dục đại học trong thời đại chuyển đổi số.
5. Nguyễn Ngọc Phú (2022), Vai trò của giảng viên trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, Tạp chí Giáo dục.
6. UNESCO (2021), AI and the Future of Teaching and Learning.
7. Trần Văn Nam (2019), Phát triển đội ngũ giảng viên – kinh nghiệm và hàm ý chính sách, NXB Giáo dục.